Ik ben geregistreerd Tax Assurance Provider en heb toegangcodes

Register en kenniscentrum voor de Tax Assurance Provider

Van ambacht naar discipline

Van fiscalist 1.0 naar fiscalist 4.0

donderdag 6 maart 2014
Roy Kramer - Algemeen

De vraag wanneer een ambacht een discipline wordt, opgevat als een tak van wetenschap, is niet van gisteren. Al veel vaker heeft de geschiedenis laten zien hoe een ambacht kon uitgroeien tot een echte wetenschap. Zo werd de barbier van ooit de tandarts van nu, de ouderwetse baker de moderne verloskundige en de klerk de accountant. Kon men voorheen volstaan met basale vaardigheden en een zekere aanleg, daar eisen de huidige beroepen doorwrochte opleidingen. En zo kunnen ook opleidingen zich ontwikkelen van ‘kunstjes’ toepassen tot wetenschappen, zoals ook de beroepsaanduidingen een gewichtige evolutie kunnen doormaken: de schoolmeester heet tegenwoordig docent en de werkster interieurverzorgster.

En de belastingadviseur? Die mag zich fiscalist noemen als hij of zij zich met succes een weg gehakt heeft door het schier ondoordringbare regelwoud dat tegenwoordig fiscaliteit wordt genoemd. En gedurende die exploratie houdt hij of zij zich echt zo onderhand bezig met een heuse wetenschap, die zich met het modieuze begrip ‘tax assurance’ laat benoemen.

Eigenlijk is dit een zorgelijke ontwikkeling, omdat iets wat helder en duidelijk behoort te zijn – begrijpelijke belastingheffing voor belastingplichtige (rechts)personen – inmiddels zo complex en diffuus is geworden dat er deskundigen nodig zijn, zelfs hard nodig, om het gordiaanse knoopwerk te ontwarren. Een regelweb overigens dat door mensen zelf zo tot stand is gekomen. Het is echt niet veroorzaakt door een of andere externe factor, een ‘act of God’ of een emanatie van de snaartheorie. Geenszins. Dat de fiscaliteit zo ingewikkeld is geworden, is aan allerlei factoren te danken of te wijten die door mensen zelf in gang zijn gezet: wetgeving doordesemd met amendementen en uitzonderingen, moeilijk te harmoniseren verdragen met andere staten, supranationale instructies die botsen met eeuwenlang zo gegroeide culturele praktijken. En dan maken fusies, overnames en ontvlechtingen, gevarieerde samenwerkingsvormen, mondialisering en digitalisering wat simpel leek nog moeilijker.

Om toch nog enigszins overzicht te houden en orde te scheppen in de chaos die dreigt te ontstaan, zijn deskundigen nodig die het hoofd koel en de blik helder weten te houden. Maar wie mag zich wat de fiscaliteit betreft deskundig noemen? Wat moet een deskundige allemaal beheersen om op zijn minst de juiste specialisten aan te spreken, in te schakelen en te begeleiden? Voor de belastingadviseur van een halve eeuw geleden kon een cursus Belastingrecht of een instructie bij de aangifte wellicht volstaan, maar voor de fiscalist anno nu en straks komt er meer kijken. De fiscaliteit is de kinderschoenen ontgroeid en vereist doorgewinterde ‘sparringpartners’.

Die nu kunnen zich tot een fiscale elite laten vormen in het vakgebied Tax Assurance, dat zo’n tien jaar geleden werd geïntroduceerd door het ‘Tax Centre’ van Nyenrode Business Universiteit. Wat ooit begon als een cursus in een curriculum, groeide uit tot een vak met verschillende onderdelen. En inmiddels kan het zich wel een wetenschap noemen, als we afgaan op de omschrijving van dat begrip bij Van Dale’s Groot Woordenboek van de Nederlandse Taal onder het lemma ‘wetenschap’: ‘het systematisch geordende geheel van het weten en van de regels, wetmatigheden, theorieën, hypotheses en systemen waarmee verdere kennis verkregen kan worden’. En de woordenboekenschrijver laat er met verwijzing naar de Nederlands-Amerikaanse bioloog-hematoloog-dichter Leo Vroman een citaat op volgen: ‘Wetenschap bedrijven is een visie op tafel leggen met het risico dat die onjuist blijkt te zijn’. En: ‘wetenschap vindt (…) door het bestaande te verbreken, een orde die nieuwe woorden eist.’

Zouden we die omschrijving aanhouden, dan mag Tax Assurance zich inmiddels een wetenschap in de kinderschoenen noemen. Maar dan wel een met die schoentjes in de vette klei van de alledaagse fiscale praktijk. Toen de geestelijke vaders begonnen met het programma Tax Assurance, wisten zij dat zij een uniek concept aanboden: een opleiding en vorming tot topfiscalist die andere dimensies van fiscaliteit kon ontsluiten en verkennen. Dat programma groeide in omvang, zowel kwantitatief – meer relevante velden werden ontsloten – als kwalitatief: die velden werden ook nog eens grondiger verkend en omgespit dan in een cursus van een halve dag gebruikelijk is. De vraag was eigenlijk vanaf de introductie groot, zij het hier en daar nog aarzelend. Maar die begrijpelijke schroom is weg. ‘De markt’ vraagt naar fiscalisten die meer in hun mars hebben en veronderstelt dat de eens zo nieuwe discipline Tax Assurance nu tot de standaardbagage van de fiscalist anno 2013 behoort.

De fiscalist anno 2013 laat zich het best vergelijken met een veelzijdig specialist. Natuurlijk als ‘fiscalist 1.0’ kent hij de basale, technische vaardigheden. Maar als ‘fiscalist 2.0’ weet hij ook te communiceren met belanghebbende partijen die minder affectie hebben met de fiscaliteit, wat wordt ‘uitgebouwd’ in het derde facet van de ‘fiscalist 3.0’: de autoriteit die met gezag het maatschappelijk verkeer inzicht kan bieden in ook niet-financieel-fiscale aspecten van de organisatie. In concreto betekent dit de fiscalist niet meer genoeg heeft aan de technische stof en routine alleen. En al helemaal geen behoefte heeft aan intuïtie of ‘Fingerspitzengefühl’. De belangen – zeker de immateriële – zijn immers te groot voor een amateuristische benadering. Het gaat niet meer alleen om theoretische adviezen en modellen die het zo mooi ‘doen’ op de tekentafel in de werkkamer, maar vooral om de praktische uitvoering daarbuiten, waar het vaak kan stormen of plenzen.

Dat alles wil niet alleen de opdrachtgever, maar ook het publiek, het maatschappelijk verkeer, dat vraagt om een fiscalist die de taal van het bedrijf, het publiek en de belanghebbenden spreekt en begrijpt wat de behoeften zijn die onder al die verschillende partijen leven. Men wil een zo groot mogelijke zekerheid, men wil ordening in de chaos, men wil een loods aan boord om fiscale klippen te ontwijken. Risicoprofielen moeten worden doorgelicht en afgewogen. Processen moeten worden geanalyseerd. Risico’s moeten zo goed mogelijk worden afgedekt, dan wel verantwoord worden genomen. Hoe snel ligt immers niet een claim op tafel wanneer vermoed wordt dat de verantwoordelijken onverantwoordelijk hebben opgetreden, of zelfs dat hebben nagelaten. De communicatie met controllers, accountants en al die andere professionals die in, om, voor en bij de organisatie werkzaam zijn, moet worden geoptimaliseerd. De (on)mogelijkheden van ict en het welhaast ongebreidelde dataverkeer met zijn specifieke procedures moet worden begrepen en begeleid. Kortom, waar het om de fiscaliteit gaat, is er een stijgende behoefte aan een ‘fiscalist 3.0’.

Deze expert is geschoold op het gebied van Tax Assurance en is in staat een oordeel te vellen over de mate waarin een organisatie fiscaal haar zaken op orde heeft. Een geïntegreerde behandeling van de fiscaliteit mag die kwalificatie alleen hebben als men ook kennis heeft van – in willekeurige volgorde – commercieel, financieel en fiscaal strategisch denken, verantwoord risico’s nemen, zachte beheersingsmaatregelen, de (on)mogelijkheden van processen en protocollen, ict, regelnaleving, procesbewaking en ‘testing’; en vooral ook verandermanagement. Het debat over wat een eerlijke belastingbijdrage is (het leerstuk van de ‘fair share’), de samenwerking tussen het publieke en private domein (horizontaal toezicht), de fiscale transparantie – en uiteraard ook die van de overheid – en het belang van de fiscale ethiek vraagt om ter zake kundige deelnemers die weten waar zij het over hebben en die in staat zijn drogredeneringen gefundeerd te weerleggen. En die als gesprekspartners een meer dan (vol)waardige fiscale vertegenwoordiger zijn van hun opdrachtgever.

En is er al een bètaversie van de ‘fiscalist 4.0’? Die vraag moet voorlopig nog onbeantwoord blijven. Maar zolang het duidelijk is dat de fiscaliteit er niet eenvoudiger op wordt, ja veeleer nóg complexer, zal de behoefte aan fiscale verkeersleiders alleen maar groeien.

.

Volg Tax Assurance

Ontvang de nieuwsbrief

Tax Assurance

is een initiatief van
Stichting RTAP en Domus Editoria